Το κοσμικό μπαλάντζο

 

Τη φράση “κοσμικό μπαλάντζο” την άκουσα από το Νίκο Παπάζογλου σε μία συνέντευξή του. Περιέγραφε με αυτές τις δύο λέξεις τον άγραφο συμπαντικό νόμο που έχουμε βιώσει όλοι: αυτόν της ζωτικής ισορροπίας. Παρότι ήθελα πολύ καιρό να επεξεργαστώ αυτό το θέμα, χρειάστηκα τις στιγμές των διακοπών για να τα καταφέρω.

“Μέτρον άριστον” είχε πει ο Κλεόβουλος ο Λίνδιος, ένας από τους επτά σοφούς της αρχαιότητας, “λίγο από όλα” λένε οι σοφοί του σήμερα. Τι είναι όμως αυτή η ισορροπία, τι συμβαίνει όταν χαθεί και τελικά υπάρχει όντως αυτός ο κανόνας;

Η κινεζική φιλοσοφία μέσα από το γνωστό σε όλους σύμβολο Γιν-Γιανγκ (陰陽) περιγράφει πώς δύο φαινομενικά αντίθετες δυνάμεις είναι στην πραγματικότητα συμπληρωματικές κι αλληλεξαρτώμενες. Κάθε πλευρά περιέχει έναν μικρό σπόρο της άλλης – όπως οι τελείες στο σύμβολο - δείχνοντας ότι το ένα μπορεί να μετατραπεί στο άλλο όταν φτάσει στο άκρο του.

Ουσιαστικά δηλαδή, η ζωή, αυτή η δυναμική κατάσταση, ισορροπεί, όπως ο σχοινοβάτης, μεταξύ δύο άκρων. Οποιαδήποτε άκρο υπερτερήσει δημιουργείται πρόβλημα που θα οδηγήσει στην καταστροφή, στην πτώση, στο θάνατο. Το πρόβλημα αυτό, σε πραγματικές καταστάσεις, μεταφράζεται για τον άνθρωπο ως σωματικό ή ψυχοκοινωνικό πρόβλημα και θάνατο, και για τη φύση ως καταστροφή-θάνατο.

Ας δούμε αρχικά για τη φύση και κάποια παραδείγματα. Η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη, αποτέλεσμα κυρίως του βιασμού της φύσεως από τον άνθρωπο, έχει φέρει ως συνέπειες πχ. το λιώσιμο των πάγων, την αύξηση της στάθμης της θάλασσας σε κάποιες περιοχές, την αλλαγή του κλίματος, όπου αυτό φέρνει καταστροφή και θάνατο (σε φύση, σε ζώα, σε ανθρώπους). Η αποψίλωση των δασών εξίσου (καταστροφή περιβάλλοντος, θάνατος ζώων, ανθρώπων), η μόλυνση των υδάτων ή του αέρα επίσης, η ξηρασία κτλ. Χάθηκε η φυσική ισορροπία, αυτό που η φύση μπορεί να αντέξει, και μας πήρε η κάτω βόλτα με σπασμένα τα φρένα! Άλλο παράδειγμα είναι η υπερθήρευση. Πολλά είδη ζώων έχουν αφανιστεί ή έχει μειωθεί ο αριθμός τους σημαντικά διαταράσσοντας την τροφική αλυσίδα. Αυτό ως ντόμινο φέρνει τα αποτελέσματά του. Μπορεί όχι αύριο ή μεθαύριο αλλά αργά ή γρήγορα φαίνονται οι συνέπειες. Αν έτυχε να συνομιλήσετε με έναν ψαρά, σίγουρα θα σας είπε πως ο πληθυσμός των ειδών έχει μειωθεί, αποτέλεσμα και την μόλυνσης των θαλασσών αλλά και την υπερθήρευσης. Αναλογιστείτε τις συνέπειες αυτού αν δε βοηθήσουμε τη φύση να ισορροπήσει ξανά. Από την άλλη πλευρά, η υπερεκτροφή ειδών (πχ. η υπερεκτροφή αγελάδων συμβάλει στην αύξηση της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος!).

Αν τα παραπάνω μας φαίνονται μακρινά και δυσνόητα επειδή δε μας αγγίζουν άμεσα, τώρα, πάμε να δούμε κάποια παραδείγματα από την ανθρώπινη ζωή. Όλοι έχουμε ακούσει για το “ιδανικό βάρος για το ανθρώπινο σώμα - ανάλογα το ύψος”. Ασφαλώς δε μιλάμε για δυο κιλά πάνω ή κάτω αλλά τι συμβαίνει όταν χαθεί αυτό το  “μέτρο”; Όταν πάμε στο άκρο δηλαδή είτε σε πολλά είτε σε λίγα, αναλογιστείτε τι συμβαίνει στο σώμα και στην ψυχική υγεία.

Ένα άλλο παράδειγμα είναι ο πλούτος και η φτώχεια. Οι άνθρωποι που βιώνουν αυτές τις ακραίες συνθήκες κι όχι την ισορροπία, βιώνουν καταστάσεις με αρνητικές ή και πολύ αρνητικές συνέπειες στη ζωή τους. Ο φτωχός μπορεί να του λείπουν βασικά αγαθά για την ομαλή εξέλιξη και βιοπορισμό, θλίψη, απόγνωση ενώ από την άλλη ο πλούσιος (όσο αστείο κι αν αναγιγνώσκεται εκ πρώτης σήμερα αυτό) μπορεί να στερηθεί σημαντικότατα ανθρώπινα αγαθά όπως το αίσθημα ασφάλειας, η ηρεμία, η δημιουργικότητα, να βιώνει αυτοκαταστροφικά συναισθήματα όπως η πλεονεξία, η μεγαλομανία, το ανικανοποίητο κ.α.

Κάθε είδους υπερβολή λοιπόν (η χρήση όταν γίνεται κατάχρηση) ο θυμόσοφος λαός τη μελετούσε και τη μετέτρεπε σε κοινωνικό μάθημα και γνώση. Φάνηκε λοιπόν πως η ισορροπία και η διατήρησή της βοηθά στην ομαλή πορεία των πάντων, στην αρμονία. Η δυναμική αυτή πορεία της ζωή επειδή δεν είναι γραμμική, φάνηκε πως οτιδήποτε την κρατά κοντά στην ισορροπία την βοηθά να συνεχίσει και να εξελίσσεται. Σκεφτείτε κοινωνικές συνθήκες, έχετε δει ποτέ γάμο χωρίς δάκρυα ή κηδεία χωρίς γέλια; Αυτές οι αντιδράσεις έρχονται να ισορροπήσουν τα ακραία συναισθήματα που δημιουργούνται. Μάλιστα η κοινωνικοπολιτιστική φαντασία δημιούργησε τα προληπτικά αντίσταθμα, πχ. “σε καλό να μας βγει” όταν γελάμε πολύ, ώστε να μην δεχθούμε το “θεϊκό πλήρωμα” της ισορροπίας με ένα μεγάλο κακό. H αίσθηση ότι κλέβουμε από τον υποτιθέμενο κοινό “ντορβά” της χαράς κι ότι συνέπεια αυτού είναι ότι κάποιος άλλος υποφέρει τώρα επειδή εσύ χαίρεσαι. Διαταράχθηκε δηλαδή η συναισθηματική ισορροπία που το σύμπαν όρισε στους ανθρώπους κι αυτό που εσύ γεύτηκες, μετά θα πάει σε άλλον και θα το διαδεχθεί κάτι άλλο κι ατέρμονα θα συνεχιστεί. Αυτό που σήμερα πολλοί λέμε “δε γίνεται να μου πηγαίνουν όλα στραβά, θα γυρίσει”.

Ίσως αυτό το συμπαντικό κανόνα, το “κοσμικό μπαλάντζο” να το έχετε παρατηρήσει, ίσως διαβάζοντας αυτό το άρθρο να μπείτε στη διαδικασία να το σκεφτείτε και να προβληματιστείτε – αυτή είναι η χαρά μου. Προσωπικά, ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα αυτού του κανόνα ήταν όταν έχασα τον πατέρα μου. Μόλις 2 μέρες μετά (κι ενώ μου είχαν ανακοινώσει ότι δεν ήμουν στους επιτυχόντες) μου είπαν ότι τελικά με πήραν ως ακαδημαϊκό υπότροφο, δηλαδή “τη μεγαλύτερη χαρά που θα μπορούσα να αναμένω εκείνη την περίοδο”. Στις μεγάλες στεναχώριες έρχεται ένα πλήρωμα αργά ή γρήγορα που σε ποτίζει με ζωή, ίσα για να συνεχίζεις. Αντίστοιχα, σε περιόδους μεγάλης ευφορίας έρχεται η κατραπακιά για να σε προσγειώσει και πάλι να βρεις τον τρόπο να συνεχίσεις.

 

Καλή εκπαιδευτική κι επαγγελματική χρονιά!

 

Δεπάστας Χαράλαμπος

Κοινωνικός Λειτουργός
MSc "Επαγγελματικής και Περιβαλλοντικής Υγείας - 
Διαχείρισης και Οικονομικής Αποτίμησης"

Επικοινωνία: anisihesmeres@gmail.com
Blog: http://depastascharalampos.blogspot.gr/
Like us on Facebook: Ανήσυχες Μέρες (Page)
Follow us on Twitter: Depastas Charalampos
@anisihesmeres